Mediation en creativiteitstechnieken
Wrijving tussen betrokkenen is vaak de aanleiding voor mediation. Een brainstorm gaat echter van gemotiveerde deelnemers met veel positieve energie uit. Ondanks deze verschillende vertrekpunten zijn er opmerkelijk veel overeenkomsten tussen mediation en het creatieve proces. Wat kan een mediator hiervan leren ? Hoe is de toolbox van een mediator verder te verrijken ? In dit artikel gaan wij in op deze vraag.
Verschillen
Een overeenkomst is dat beide methoden een onafhankelijke derde inschakelen. Ook pakken ze allebei het probleem procesmatig aan. Maar er zijn óók verschillen. Naar onze mening zijn er drie interessante verschillen tussen beide methoden:
- samenstelling groep
- genereren ideeën
- opwerken ideeën
Op hoofdlijnen komt het creatieve proces overeen met de stappen van mediation. Bij het creatieve proces wordt veel tijd gestoken in het genereren van ideeën. Bij mediation ligt het accent op de probleemanalyse en de laatste stap, het oplossen van een conflict.
Samenstelling groep
Bij mediation is de samenstelling van de groep meestal een gegeven: de betrokken partijen, soms aangevuld met hun advocaten. De mediator waarborgt een gelijkwaardige inbreng.
Een van de succesfactoren van een geslaagde brainstorm is een gevarieerde samenstelling van de creatieve groep. Het is dan ook niet voor niets dat veel facilitators hier veel tijd aan besteden. De ideale opbouw voor een creatieve groep is:
- 1/3 specialisten
- 1/3 generalisten
- 1/3 friskijkers
Friskijkers zijn deelnemers die niets van het onderwerp afweten. Zij worden uitgenodigd om ingesleten denkpatronen te doorbreken. De omvang van een creatieve groep is vaak groter en de inbreng mag (moet) zelfs verschillen.
Interessant om mee te experimenteren voor mediators zou een meer gevarieerde samenstelling van de groep zijn. Denk hierbij niet alleen aan vakdeskundigen als accountants, bouwkundigen of gespecialiseerde juristen. Ook het uitnodigen van een friskijker of een gespecialiseerde facilitator bij het ontwikkelen van opties (vergelijkbaar met ideeën genereren bij het creatieve proces) kan een extra succesfactor zijn bij een bemiddeling.
Nieuwe invalshoeken
Mediators zijn al blij met tien ideeën om een conflict op te lossen. Een brainstorm is dan echter niet geslaagd. Het uitgangspunt bij creativiteit is: kwantiteit geeft kwaliteit. Hoe meer ideeën hoe beter. Een belangrijke spelregel is dat alle ideeën (in deze fase) goed zijn. Stel je oordeel dus uit ! Dat is zeker in een conflictsituatie niet eenvoudig. Hier komt de professionaliteit van de mediator en de wil om er uit te komen goed naar voren. Creativiteitstechnieken helpen het op gang houden van de ideeënstroom.
Bij mediation spelen ook emoties en vooroordelen. Er zijn zelfs creativiteitstechnieken die zich hier in het bijzonder op richten. Te denken valt aan de denkhoeden van De Bono en vooronderstellingen kraken. Ook spiegeltechnieken, die gaandeweg meer en meer gebruikt worden bij mediaton, horen daarbij.
Het formuleren van de probleemstelling op een hoger abstractieniveau is één van de hulpmiddelen die in de toolbox van een mediator niet mag ontbreken. Dit neemt niet alleen mogelijke blokkades weg maar schept ook heel veel ruimte voor meer oplossingen. Een probleem over een heg wordt dan omgezet in de vraagstelling: hoe verbeteren we de leefbaarheid in de buurt of hoe vergroten we de privacy ?
Pas met een paar honderd ideeën is een brainstorm geslaagd. Een mooi bijeffect is dat de energie door het toepassen van creatievet technieken weer gaat stromen en er veel wordt gelachen.
Ook bij mediation is het aantal ideeën één van de succesfactoren. Streef daarom als mediator naar veel meer dan tien ideeën of opties. Gebruik hiervoor creativiteitstechnieken of schakel een professionele facilitator in. Ook een meer gevarieerde samenstelling van de groep zal helpen andere invalshoeken op tafel te krijgen om het conflict op te lossen. Het betrekken van mensen die buiten het conflict staan, staat haaks op de bestaande 'mediation cultuur'. Uiteraard gelden ook hier gebruikelijke voorwaarden als vertrouwelijkheid (ze zullen een geheimhoudingsverklaring moeten tekenen) en draagvlak bij de partijen.
Uitwerken ideeën
Na het formuleren van vijf tot tien ideeën gaat men bij mediation vaak snel over naar de selectie op basis van de belangen. Deze ideeën zijn veelal niet meer dan een kreet of denkrichting. Zonder enige bescherming zullen ze het niet overleven, het zijn net kasplantjes.
De uitdaging is om na een ruwe selectie veelbelovende ideeën nader uit te werken: van kreet naar A4-tje. Het in gezamenlijkheid opwerken van enkele ideeën is niet alleen goed voor de sfeer maar ook van groot belang voor vergroting van de houdbaarheid van dé oplossing. Dit geeft iets meer gevoel en kan heel verrassende resultaten opleveren. Vaak is het ook goed om ideeën even te laten bezinken. Vervolgens kunnen deze ideeën worden beoordeeld.
Bij mediation wordt deze stap overgeslagen of snel afgehandeld, want met de ruwe ideeën in de vorm van een kreet zijn de oplossingen in zicht. Soms blijkt dan bij het opmaken van de vaststellingsovereenkomst dat een idee onvoldoende is uitgewerkt en moet je drie stappen terug. Jammer, met iets meer tijd voor incubatie en uitwerking zijn mogelijk betere en meer robuuste oplossingen te vinden.
Verrijking toolbox
De toolbox van een mediator is naar onze mening zeker te verrijken door meer out-of-the-box te denken, onder andere door:
- gevarieerde en grotere samenstelling groep
- te streven naar meer dan tien ideeën
- tijd te nemen om ideeën nader uit te werken
Omgekeerd kan een facilitator van creatieve bijeenkomsten ook het nodige opsteken van mediation, vooral op het gebied van het analyseren en doorvragen over de belangen van de verschillende partijen. Verder lijkt mediation, hoewel het vaak nog te langzaam gaat, meer geaccepteerd en ingevoerd dan creativiteit.
Broedkamer
Haal het goud uit een brainstorm
Op zoek naar inspiratie?
Ga naar Beleidsimpuls.nl over innovatie in de publieke sector
Voorbeeldproject
Bodemsanering weer vlot getrokken